IHAUTERIKO PERTSONAIAK

MOMOTXORROAK

Momotxorroak, Altsasuko inauterietako pertsonaia tradizionalak dira. Adarrak daramatzate eta aurpegiak oihal-zapiaren azpian ala zaldi ileen azpiaren ezkutatzen dituzte; odolaz zikindutako maindire zuria ardi-larruzko bizkarrekoak, galtzak  urdinak , galtzerdi zuriak eta abarka beltzak jantzita dituztela agertzen dira. Ardi larruan josita edo gerri inguruan ezkilak daramatzate, zarata ateratzeko. Eskuetan sardea daramate.

Astearte arratsaldea iristen denean, ehunka momotxorro frontoitik ateratzen dira uluka eta aitzinean topatzen duten  guztiak kolpatuz.

Hainbat karrikatan ibili ondoren,kalejirara Juantraposo, Maskeritak,Akerra eta Sorginak batzen dira.Akerra gurdi baten gainean doa.Bertatik eme guztiak kitzikatzen ditu bere atributuak erakutsiz.Horrela bada,sorginak oihukatzen dute egoera dibertigarri eta haragikoia sortuz.Herriko karriketatik ibili ondoren eta hamaika tabernatan geldiuneak  egin ondoren, herriko plazan “Momotxorroen dantza” egiten dute.

Tradizioa 1930eko hamarkadan galdu zen, baina 1990ekoan berreskuratu egin zen, pertsonaia berriekin eta guzti:sorginak,akerra haiei segika doala, akerrale bat bezala eta maskarita,damasko oihalaz egindako tunika, sokekin lotua, janzten dutenak.

IÑUDEAK ETA ARTZAIAK

Inudeak eta artzainak Donostian, Beran eta Euskal Herriko beste zenbait herritan, inauterien zikloko jai bateko pertsonaiak dira. Inude eta artzainen eguna, Donostian, Kaldereroen jaiaren hurrengo igandean ospatzen da, baita Beran ere.

Konpartsek, kaleetan zehar desfilea egitean, hiru dantza egiten dituzte eta bi abesti kantatu . Garai batean menditik jaisten ziren artzainek eta hiriko inudeek elkarren artean neskatan edo mutiletan nola egiten zuten irudikatzen du  ospakizun horrek. Lehen, bakarrik gizonezkoek parte hartzen zuten, dantzariek erdiak emakumez jantzirik. Gaur egun, ordea, mutilak neskaz janzten dira eta neskak mutilaz.

Beran, genero-rolak aldatuz ospatzen da, artzainak neska gazteak dira eta inudeak mutilak.

Donostian 1885eko otsailaren 2an ospatu zen lehen aldiz. Hiriko erdiguneko kaleetan zehar desfilatuz. Ospakizunaren momentu ikusgarrienetakoa inude batek haurra irudikatzen duen panpina airera botatzen duenean gertatzen da.

Dantzariak, dotoretsu jantziriko musikari txaranga batez eta pertsonaia konpartsa batez lagunduak ibiliko dira karrikaz karrika. Azken hauen artean, Inauteri hauetako erregea den Momo Erregea eta herriko agintari batzuk nabarmentzen dira: alkatea, apeza, irakaslea, alarguna, postaria, barkileroa, saltzailea bertzeen artean, eta inoiz falta ez diren bi deabrutxo.

Inudeek soineko laukiduna, pololoak, media xuriak, zapata beltzak, mantala, kofia, bi trentza, panpina, eta belarritakoak paratzen dituzte.

Artzainek, atorra xuria, gerrontze beltza, galtza urdinak, gerriko beltza, abarka beltzak, txapela beltza, zapi laukiduna eta makila eramaten dituzte.

Hauek dira kantatzen diren abestiak :

Artzaiak eta andriak

menditik jautsiak

zer kontentuz arkitzen

geraden guztiak.(berriz)

Pozez alaitu zaigu

malkua begian

Ikusten dugulako

hola gure herria.

Horra aita Joxepe

danon buruzagi

zabaltzen guri.(berriz)

argitasun haundia

Bestarik bihar bada

bego gure herrian

betikua du fama

du fama ondo merezia.(berriz)

Bertzetan ez bezala

hemen gazteria

amaren sabeletik

dator ikasia.(berriz)

JOALDUNAK

Joalduna Ituren eta Zubietaren inauterietako pertsonai  tradizional bat da, joareak astinduz  urtarrileko azken asteburuan inauterien heldueraren berri ematen zuena .

Pertsonai honen izena joaldun izanik ere, hainbat sinonimo ditu : kaldurro, ttuntturro , txantxurro etb.

Joaldunak bi herriko mutil taldeak dira. Ezaugarri nagusia gerrian zintzarri handi parea lotuta eramatea da, hogei, hogeita hamar edo gehiago dantzariekin zintzarrotsa sortzen. Zubietako joaldunek ardi-larru bakarra eta zapi urdina daramate eta Iturengoak ardi-larru doblea eta paiinulu gorria. Ere ttuntturoa, koloredun zintekin eta lumekin, lepoan zapi gorria, soinean Ituren ardi larruz estalitako atorra eta Zubietan ator zuria, gerrian joarea lotzen dituzte eta Ituren bi joare txiki gehitzen dituzte, hanketan gona xuri bat, galtzen gainetik eta ispua eskuineko eskuan zaldi buztaneko ilez egina.   

Ituren  Joaldunek binakako errenkadan  jarrita dantza taldea osatzen dute, aldi berean eragiten dituzte haien joareak, soinu ritmiko eta konstante bat sortuz. Aurreneko ilaran doan  joaldun batek adarra jotzez eta  oihuez jarraituta ,erritmoa markatuz doa Zubietara ailegatu arte eta Zubietaren  joaldunek Iturenera joaten dira.

Uste da erritu honek gizarteak naturarekin  zuen atxikimendua islatzen duela eta espiritu txarrak, edo izurrietak  uxatzen saiatzen dela, aldi berean amalurra goraipatuz.

MIEL OTXIN

Astelehen eta astearte Inauterian da festa Lantzen. Egun bakoitzean antzezpen jakin bat jokatzen dute, eta bakoitzak bere ibilbidea dauka.

Miel Otxin lastoz egindako hiru bat metroko panpina da,  buruan kolore bizidun ttuntturro bat ikusten zaio. Lepoan zapi loreduna, kolore biziko atorra eta  galtza urdinak erabiltzen ditu, gerriko beltzez edo gorriz lotuta.

Txatxo batek eramaten du sorbalda gainean festak irauten duen bitartean. Mutil batek gaita eta txistu doinuen artean bertako karriketan zehar dantzarazi egin ohi dute.

Astelehenean festa hasten da, Miel Otxin jendetzaren buruan doa. Asteartean Miel Otxin da nagusi. Emparantzara eramaten dute txatxoez inguraturik, eta han epaitu egiten dute. Tiroz hil eta lurrera botetzen dute erraldoia. Zatitu eta sua egiten dute haren gorputzarekin. Zortzikoa dantzatzen da suaren inguruan, Miel Otxin erretzen den bitertean.

Uste denez  eskualde honetako  ospe txarreko bide-lapur bat omen zen. Izpiritu txarren irudikapena ere badela uste da.

MAKILAILA TAILERRA IV

Hemen gatoz azkeneko makilaila saioarekin. Gure zazpi neskak apaindu ditugu jada. Gaur azkeneko hiruak egin ditugu.

Lehenik Olaia aurkeztuko dizuegu. Ainhoa eta Joana burubelarri ibili dira lana bukatzeko. Bere lanean kolore berdea eta urdina nabarmentzen dire. Deigarriak dira begien arteko gurutzea eta kopeteko harri bitxia.

Mariari berriz Erika eta Reichelek eredu urdin disdiratsu bat egin diote, bertan ere kopetean duen harri bitxia nagusitzen da eta begietako $ ikurrak.

Elenari berriz diseinu ezberdina landu zaio. Alde batetik xuri-beltzean egina dago eta bestetik aurpegia erdibanatua agerten da: alde batean buruhezurra erakusten du eta bestean aurpegi xuri lehun bat. Hagitz diseinu erromantikoa da.

Eta aurtengoz bukatu ditugu Ihauterien inguruko makilai tailerrak. Animatu zuek ere aurpegia margotzera!

Aquí venimos con la última entrega de los maquillajes. Ya hemos maquillado a nuestras siete chicas. Hoy hemos terminado con las tres últimas.

Primero os presentamos a Olaia. Ainhoa y Joana han trabajado con ahínco para terminar el trabajo. Destacan los colores verde y azul. Llaman la atención la cruz entre los ojos y la piedra preciosa de la frente.

A María, en cambio, Erika y Reichel le han pintado un modelo de un brillante azul. En el mismo destacar también la piedra preciosa de la frente y los símbolos $ de los ojos.

Con Elena hemos trabajado un modelo diferente. Por un lado está hecho en blanco y negro y por otro lado la cara aparece dividida: por un lado muestra una calavera y por otro una suave cara blanca. Es un diseño más romántico.

Y por este año hemos terminado con los talleres de maquillaje de carnaval. ¡Os animamos a que os maquilléis vosotros también!

GURE ESKOLA MAITE DUGU

Kaixo familiak:
Zuen haurrei izen eman nahi badiezue etorri eskola honetara. Denak oso pozik gaude eta irteera oso politak egiten ditugu: mendira, liburutegira... Denak oso lagun onak gara. Hilabetero meza polit bat ospatzen dugu. Asko ikasten da eta ez daude ume asko gela bakoitzean eta horrela lasai egoten gara.

ESKERRIKASKO        

Joana.

Kaixo:

Jesusen Bihotza ikastetxera etortzera gonbidatzen zaituztegu. Hemen aunitz ikasiko duzue eta oso ongi pasatuko duzue. Sei ordu egoten gara, lau goizean eta bi arratsaldean. Patioa ordu erdia irauten du. Lagun aunitz egingo duzue. Eskursio dibertigarriak egiten dira. Oso kontent egongo zarete hemen. Mezara joaten gara eta kapera bat ere badugu. Ni hemen oso ongi naizelako oso kontent nago, lagun aunitz ditut, eta aunitz ikasten dut . Animatu eta zatoz  Jesusen Bihotza ikastetxera! 

Olaia.

Kaixo:

Ekarri zure haurrari eskolara, hagitz ongi pasatu behar du hemen eskolan. Gure eskola hagitz polita da, eta haurra ttikientzat haurtzaindegi polit bat badugu. Hemen lagun aunitz egin behar ditu eta patiora ateriko da jolastera. Gu hagitz pozik gaude eskola honetan eta ongi erakusten dizkigute gauzak, ongi pasatzen dugu. ESKERRIKASKO ZURE HAURRA EKARTZEAGATIK

 Reichel.

Kaixo lagunak:

Ni hemen hagitz kontent nago, eskola honetan haunditu naiz eta asko maite dut eskola eta irakasleak. Ikasten dugu eta eskola guzietan bezala azterketak egiten ditugu. Baina hagitz dibertigarria da, beti irri egiten dugu. Besta guztietan zerbait berexi egiten dugu, panpinak, koadroak, kaxak... etbar. Eskola hau erlijiosoa da eta batzuetan errezten dugu.

¡Aupa izena eman zuen haurrei!

HEMEN DENONTZAKO LEKUA DAGO

Ainhoa.

                                                    

DORNAKURAKO ERROMESALDIA

Errosarioaren hilabetea zela eta erromesaldi bat ospatu genuen Dornakura. Eskolatik oinez abiatu ginen Altzate aldera eta handik Ilekueta alde batera utzita Lamixene aldera jarratitu genuen. Bideaz gozatu genuen primerako eguraldia egin zuelako. Martxa onean ibili ginen. Dornaku auzora daraman malda hasi aurretik geldiune bat egin genuen ura edateko eta han haur hezkuntzako ikasleei espetzeko.

Denok elkatu ginenean malda gotti abiatu ginen eta uste baino azkarrago igo ginen. Mercedes Ama Birjinan ohorean eginiko kaperan sartu ginen eta bertan meza bat ospatu genuen.

Meza ondoren gosaldu genuen eta itzultzeko bidea hartu genuen. Haur hezkuntzako eta lehen hezkuntza 1ko, 2. eta 3. mailakoek joan ginen bidetik bueltatu ziren baina 4., 5. eta 6. mailakoek bidetik jarraitu genuen eta Ilekuetan agertu ginen, handik eskolera bueltatuz.

Con el pretexto de culminar la celebración del mes del Rosario realizamos una romería a Dornaku. Salimos del Centro hacía Alzate y de allí, dejando Ilekueta a un lado seguimos en dirección a Lamixene. Disfrutamos del camino porque hizo un día precioso. Anduvimos a buen paso. Cuando llegamos a la cuesta que da acceso al barrio de Dornaku hicimos una parada para beber agua y esperar a nuestros compañeros de Educación Infantil.

Cuando nos juntamos todos comenzamos la ascensión y subimos mejor de lo esperado. Entramos en la capilla en honor a Santa María de las Mercedes y allí celebramos una eucaristía.

Después de almorzar comenzamos el regreso. Los alumnos de E. Infantil y 1º, 2º y 3º de educación primaria volvieron por donde habíamos subido y los de 4º, 5º y 6º seguimos el camino hasta aparecer en el barrio de Ilekueta. Una vez allí volvimos al Centro.

MAKILAILA TAILERRA III

Hemen gaude berriro gure makilai kontuekin eta tan ta ta txan... Hemen dituzue aste honetako lehendabiziko modeloak... Izugarri lan politak egin dituzte. 

Ainhoak eredu koloretsu bat aukeratu du, loreak direla nagusi, kolore urdina, berdea eta gorriak nagusituz. Joana, Olaia eta Juanjok atal ezberdinak landu dituzte, batez ere kolore lausotuak eta xehetasunak.

Reichelek joan den astean eginiko eredua aukeratu du, Joanari margotu ziotena. Honetan berriz Maria, Elena eta Erikak aintzinera eraman dute eta arront desberdina geratu zaie Reichelen aurpegira egokitu dutelako. Kolore morea da nagusiena eta irudi abstraktoak nagusitzen dira.

Aquí estamos de nuevo con nuestros maquillajes y tan ta ta chan... aquí os traemos los nuevos modelos de esta semana... Han realizado unos bonitos trabajos.

Ainhoa ha elegido un modelo muy colorista, con motivos florales principalmente y donde predominan los colores azul, verde y rojo. Joana, Olaia y Juanjo han trabajado diferentes aspectos, sobre todo los difuminados y los detalles.

Reichel ha elegido un modelo de la semana anterior, el que pintaron a Joana. Esta semana han sido María, Elena y Erika las que han llevado adelante el proyecto y les ha quedado muy diferente ya que lo han adecuado a la cara de Reichel. Predomina el color morado y los motivos abstractos.

MAKILAILA TAILERRA II

Ihauteriak hurbil ditugu eta hori dela eta berriro ere makilaila tailer bat egitea gogotu zaigu. Gaia Mexikoko "Día de los muertos" delako buruhezurrak izan dira. Gure neskak liluratuak daude dituzten diseinu eta kolore bitxiekin.

Gaur  hasi gara eta bi taldetan banatu gara. Bi izan dira egindako lanak. Alde batetik Joanari Ainhoak eta Olaiak more eta urdin koloreetako diseinu bat egin diote. Nabarmendu dituzte xehetasun anitz eta begietako loreak lan handia eman die.

Bertzetik Erika Reichel eta Elenak makilaitu dute. Berari berriz landarez osatutako diseinua egin diote, loreak direla elementu nagusia. Koloreen aldetik gorria eta berdea nagusitzen dira.

Datorren astean beste bi diseinu gauzatuko ditugu. Zeintzuk izango dira aukeratutakoak?

Ya se acercan los carnavales y por se nos ha ocurrido hacer otro taller de maquillaje. Hemos elegido como tema las calaveras mejicanas de lo que llaman "Día de los muertos". Nuestras chicas están fascinadas con sus diseños y colores característicos.

Hemos comenzado hoy y nos hemos repartido en dos grupos. Hemos realizado dos proyectos. 

Por un lado Ainhoa y Olaia han maquillado a Joana. Le han realizado un diseño en morados y azules. Destacan los detalles que han realizado y el trabajo que les han dado las flores de los párpados.

Por otro lado Reichel y Elena han maquillado a Erika. Han realizado un diseño con motivos vegetales. Destacan los colores rojo y verde.

La próxima semana realizaremos dos nuevos diseños. ¿Quienes serán las elegidas?